شناسايي، كنترل و كاهش آلودگي روخانه زرينه رود

طرح: شناسايي، كنترل و كاهش آلودگي روخانه زرينه رود

كارفرما: سازمان حفاظت محيط زيست

تاريخ شروع: 26/03/86

وضعيت: در دست انجام

............................................................................................................................

اهداف
هدف از انجام اين مطالعات شناسایی منابع آلاينده رودخانه زرينه رود و تعيين نقاط بحراني رودخانه از نظر آلودگي و همچنين تدوين برنامه اجرايي پيشگيري، كنترل و كاهش آلودگي رودخانه و طراحي برنامه پايش و ارزيابي عملكرد برنامه هاي اجرايي مي‌باشد.

موقعيت جغرافيايي
حوضه آبريز اصلي رودخانه زرينه رود (براساس تقسيم بندي تماب) و بازه هاي آن است. اين رودخانه يكي از مهمترين و طويل ترين رودخانه هاي حوضه آبريز درياچه اروميه مي باشد که سرشاخه هاي آن از کوه هاي چهل چشمه کردستان منشاء مي‌گيرند و در نهايت به درياچه اروميه مي‌ريزد.
حوضه آبريز رودخانه زرينه رود از سرشاخه ها تا محل ورود به درياچه اروميه با مساحتي حدود 11780 كيلومتر مربع، بين طول هاي جغرافيايي´45-°45 تا ´15-°47 و عرض هاي جغرافيايي ´45-°35 تا ´20-°37 واقع شده است. اين منطقه در محدوده شهرستان‌هاي مياندوآب، شاهين دژ و تكاب در استان آذربايجان‌غربي و شهرستان سقز در استان كردستان و بخش كوچكي در آذربايجان شرقي قرار گرفته است.

سيماي كلي
محدوده منطقه اي اين مطالعات، حوضه آبریز رودخانه زرينه‌رود می باشد كه به 13 بازه مطالعاتي تقسيم شده است كه شامل 7 رودخانه فرعي و بازه‌هاي مختلف از رودخانه زرينه رود مي باشد وضعيت كيفي منابع آب با نمونه برداري از 40 ايستگاه در طول رودخانه ها و از 42 منبع آلاينده مورد بررسي قرار مي گيرد و در نهايت برنامه پايش و راهكارها ارائه مي‌شود.

ايستگاه‌ها و برنامه نمونه برداري از آب ورسوب
جهت تعیین ایستگاه های نمونه برداری، ابتدا معیارهایی جهت انتخاب ایستگاه مد نظر قرار گرفت که براساس آن در هر بازه و زیرحوضه مطالعاتی، ایستگاه ها بصورت اولیه تعیین و پس از بازدید از منطقه و مطالعات میدانی نهایی گردیدند. از میان ایستگاه های انتخابی 13 ایستگاه در استان کردستان و 27 ایستگاه در استان آذربایجان غربی تعيين  شدند.
به منظور بررسي وضعیت آلودگی رودخانه ها، 4 نوبت نمونه برداری در سال( از ایستگاه های) در نظر گرفته مي شود. پارامترهاي انتخابي جهت نمونه برداري عبارتند از پارامترهاي شاخص آلودگي (9 پارامتر NSFدر 4 نوبت از سال، 10 عنصر از فلزات سنگين ، 2 نوبت در سال، 5 پارامتر از سموم مورد استفاده در منطقه، 2 نوبت در سال، ( از مجموع 40 ايستگاه انتخابي در طول رودخانه زرينه رود). همچنين نمونه برداري رسوب از رودخانه زرينه رود به تعداد 7 نمونه ، جهت آناليز پارامترهاي فلزات سنگين (10 عنصر)، TPH و PCB و نمونه برداری از 50 منبع آلاینده در یک نوبت جهت تكميل مطالعات منظور مي‌گردد.

نمونه برداري از منابع آلاينده انتخابي
از اين منابع 19 نقطه در استان آذربايجان غربي (شهرستان هاي مياندوآب و تكاب)‌ و 23 نقطه در استان كردستان (شهرستان سقز)‌ جمعاً 42 نقطه انتخاب مي گردد .

نتايج
مهمترين محدوديت كيفي در سطح بازه هاي مطالعاتي  بالا بودن ميزان كليفرم كل و کلیفرم مدفوعی مي باشد از اين منظر سيزده محدوده مورد مطالعه داراي محدوديت براي مصارف شرب مي‌باشند. در اغلب محدوده‌هاي مورد پايش‌، غلظت تركيبات فسفره بالاتر از حد استاندارد بوده كه باعث می شود منابع مورد پايش در معرض تغذيه‌گرائي قرار گيرند. بررسي نتايج حاصل از اندازه‌گيري غلظت اكسيژن محلول در سطح حوضه‌آبريز زرينه رود نشان مي دهد كه اين شاخص در محدوده هاي شماره چهار (ساروق‌چاي) و شماره دو (رودخانه جغاتو) از مقادير پائين‌تري نسبت به ساير محدوده ها برخوردار مي باشد. براساس نتايج حاصل در رودخانه هاي جغاتو، آغ‌دره، خورخوره، آجرلو و چم سقز در مواردي از سال محدوديت هائي از نظر غلظت آلومينيوم، باريوم، آهن و منگنز مشاهده مي شود.
غلظت سموم در كل حوضه، ناچيز و پائين‌تر از تشخيص بوده و براي مصارف مختلف  محدوديتي ايجاد نمي كند. بررسي نتايج حاصل از پهنه بندي كيفي براساس ميانگين شاخص NSF در سطح كل حوضه آبريز زرینه رود نشان مي دهد كه منابع آب سطحي در محدوده‌هاي مورد مطالعه عموماً در فصل زمستان از ميانگين شاخص كيفي بالاتري نسبت به فصول ديگر برخوردار مي باشند. همچنين نتايج نشان مي دهد كه در فصل تابستان غالب مناطق از شاخص كيفي پائين‌تري در مقايسه با ساير فصول برخور بوده اند. برخوردار مي باشند. بعبارت ديگر، بر اساس شاخص پهنه بندي NSF ، منابع آب سطحي حوضه آبريز زرينه رود در فصل زمستان شرايط كيفي بهتر و در فصل تابستان شرايط كيفي بدتري نسبت به فصول ديگر دارند. شبیه سازی رودخانه زرینه رود، با استفاده از داده¬های آماري حاصل از مطالعات، با مدل کیفی آب سطحی Qual2kw صورت گرفته است.