سند ملي الگوي مصرف بهينه آب كشاورزي
طرح: سند ملي الگوي مصرف بهينه آب كشاورزي
كارفرما: شركت آب منطقهاي قزوين
تاريخ شروع: 24/01/82
وضعيت: خاتمه يافته
......................................................................................................................
صنعت آب كشور در سالهاي اخير با سرمايهگذاريهاي كلان گامهاي مؤثر براي مهار و ذخيرهسازي و توزيع مناسب زماني و مكاني آب از طريق ساخت سدهاي كوچك و بزرگ و ايجاد شبكههاي آبياري و زهكشي در سطح كشور برداشته است و منابع آبي مطمئني را براي مصارف مختلف فراهم نموده است. در راستاي اين اقدامات وزارت جهاد كشاورزي در سال 1379 سند ملي مصرف آب كشاورزي را براي اجرا در اختيار مراجع ذيربط قرارداد كه پس از گذشت چند سال و مشخص شدن برخي از كاستي هاي سند مذكور شركت مهندسين مشاور لار در سال 1386 با مبادله قراردادي تحت عنوان "طرح بهنگام سازي و اجرايي نمودن سند ملي الگوي مصرف بهينه آب كشاورزي" از طرف وزارت جهاد كشاورزي مأمور گرديد تا يك بازنگري در مباني سند مذكور انجام داده و آنرا در دو دشت قزوين و فومنات بصورت پايلوت اجرايي نمايد.
هدف:
هدف اصلي از انجام اين مطالعات تعيين نياز آبي گياهان الگوي كشت در هر نقطه از كشور با بكارگيري شيوههاي دقيق محاسباتي و توصيهها و روشهاي ارائه شده توسط سازمان خواربار و كشاورزي جهاني FAO و منطبق ساختن اين روشها با شرايط اقليمي كشور است و به عبارت ديگر اين مطالعات به منظور شناخت و رفع مشكلات موجود در سند ملي آب و تدوين روش مناسب به منظور به هنگام نمودن و اجرايي نمودن اين سند در دو دشت بصورت پايلوت ميباشد.
در بخش انجام مطالعات پايه مطالعات هواشناسي يكي از اقدامات مهم و اساسي در تهيه و تدوين سند ملي آب محسوب ميگردد. زيرا اكثر محاسبات نياز آبي گياه مبتني بر پارامترهاي هواشناسي ميباشد. يكي از پارامترهاي مهم براي محاسبه نياز آبي گياه ميزان تبخير و تعرق پتانسيل است كه روشهاي گوناگوني براي محاسبه آن وجود دارد كه مناسبترين آن از طرف سازمان كشاورزي و خواربار جهاني FAO توصيه شده است كه براي محاسبه آن نياز به داشتن آمار دقيق هواشناسي حداقل براي شش پارامتر اقليمي است. در مطالعات انجام شده هواشناسي پس از گردآوري آمار و كنترل كيفي و پالايش آنها با بكارگيري روشهاي نوين محاسبات آماري و توصيه شده توسط سازمان جهاني هواشناسي WMO كليه خلاءهاي آماري موجود در محدوده مورد مطالعه تكميل و سپس تطويل آماري انجام شده و در نهايت يك دوره آماري 30 ساله براي دشت مورد نظر تهيه گرديده است. اين آمار شامل بارندگي، دما، ساعات آفتابي، فشار سطح ايستگاه، حداقل و حداكثر رطوبت نسبي و باد ميباشد.
براساس آمار تهيه شده محاسبه تبخير و تعرق پتانسيل روزانه، ده روزه و ماهانه در محل ايستگاه محاسبه شده و سپس با روشهاي علمي اين محاسبات براي كل سطح دشت تعميم داده شده است. همچنين ريزشهاي جوي در دورههاي خشكسالي، ترسالي و نرمال و همچنين ميزان باران مؤثر محاسبه گرديده است.
به منظور تعيين نياز آبي خالص گياه الگوي كشت ضريب گياهي Kc گياهان الگوي كشت در دو دشت مذكور محاسبه شده است براي انجام اين امر ابتدا مزارع نمونه براي گياهان الگوي كشت با توجه به شاخصهاي تعريف شده انتخاب گرديده و سپس ضمن انجام عمليات ميداني در يك دوره كشت، مطالعات مراحل فنولوژي گياهي جهت تعيين مراحل چهارگانه رشد شامل : ارتفاع گياه، عمق توسعه ريشه، تاريخ و مقدار آبياري از جمله خاك آب، يخ آب، تعيين تاريخ كشت و برداشت و خصوصيات مربوط به خاك از قبيل بافت، ساختمان و PH خاك و تعيين عملكرد واقعي محصول مطالعه شده است.
در ادامه با انجام اقدامات و مطالعات ميداني راندمان انتقال ـ توزيع و راندمان كاربرد براي روشهاي مختلف آبياري محاسبه گرديده است.
با انجام مطالعات مذكور نياز خالص و ناخالص محصولات مختلف دشت و تعيين حجم آب مورد نياز در نقاط تحويل محاسبه گرديده است.
نرم افزار سند ملي الگوي مصرف بهينه آب كشاورزي
يكي از مهمترين بخشهاي مطالعات سند ملي الگوي مصرف بهينه آب كشاورزي، نرمافزار سند ملي ميباشد كه در محيط Web طراحي گرديده تا در تمام نقاط كشور توسط كاربران در دو سطح عمومي و كارشناسي قابل استفاده باشد. بطور كلي اين نرم افزار از سه بخش بانك اطلاعات، بخش پردازش و بخش گزارش دهي تشكيل شده است.
بانك اطلاعاتي شامل بانك اطلاعات GIS شامل نقشه هاي شبكه، نقشه پراكندگي چاههاي بهره برداري، نقشه موقعيت مكاني دريچه ها (نقاط تحويل آب)، نقشه اراضي سطح زير كشت هر آبگير، نقشه اراضي تحت كشت، نقشه پراكندگي مزارع نمونه و بازه هاي منتخب اندازه گيري راندمانها و بسياري از اطلاعات ديگر است كه در آن ذخيره شده و بتدريج قابل توسعه مي باشد. همچنين بانك اطلاعات هواشناسي، بانك اطلاعات دشت و بانك اطلاعات گياهان براساس نتايج بدست آمده آورده شده است و بخش پردازش محاسبات تبخير و تعرق پتانسيل، ضرايب گياه، مصرف خالص و ناخالص آب مورد نياز با استفاده و فراخواني اطلاعات از بانك و براساس الگوريتمهاي از پيش تعريف شده محاسبه ميگردد. در بخش گزارش دهي اطلاعات خواسته شده بصورت نقشه شامل نقشه هاي GIS، خطوط هم تبخير و تعرق، جدول، گراف و منحني ارائه مي شود.
اين نرم افزار كه از طريق شبكه اينترنتي در هر نقطه قابل دسترسي است ميتواند مورد استفاده مديريتهاي بخش كشاورزي، شركتهاي بهره برداري از شبكه هاي آبياري و تشكلهاي كشاورزي، كشاورزان و... قرار گيرد.
كليه الگوريتمهاي بكار گرفته شده در انجام محاسبات از طريق اين نرم افزار مي تواند براي عموم قابل دسترس باشد و براي كليه دشتهاي كشور با تكميل بانك اطلاعاتي براي آن دشت نياز آبي خالص و ناخالص قابل محاسبه ميباشد.