سد نم رود

کارفرما: شركت سهامي آب منطقه‌اي تهران

طرح: نظارت عاليه و كارگاهي بر اجراي كار سد نم‌رود
تاريخ شروع:‌ 30/06/84
وضعيت:‌ خاتمه يافته

طرح: مطالعات مرحله دوم طرح سد مخزني نمرود
تاريخ شروع: 01/09/79
وضعيت: خاتمه يافته

طرح: مطالعات مرحله اول طرح احداث سدمخزني و نيروگاه نمرود
تاريخ شروع: 28/12/69
وضعيت: خاتمه يافته

............................................................................................................................

سوابق مطالعاتی

سابقه مطالعات منابع آب و خاک در دشت گرمسار به حدود نیم قرن می‌رسد. اولین مطالعات فنی مهندسی از اواسط دهه 1340 توسط کارشناسان خوار و بار جهانی (فائو) در قالب مطالعات طرح عمران ورامین و گرمسار اغاز شد. کارشناسان فائو برای عمران و توسعه منابع آب و خاک دشت گرمسار با انجام مطالعات در سطح مقدماتی و شناسایی Reconnaissance اجرای مجموعه طرح‌های زیر را توصیه نمودند:
احداث شبکه مدرن آبیاری و زهکشی دشت گرمسار
احداث سد مخزنی جهت تنظیم جریان رودخانه حبله رود با هدف تامین نیازهای آبی دشت گرمسار
در حال حاضر از مجموعه طرحهای پیشنهادی فوق بخشهای زیر اجرا شده و یا در دست اجرا می‌باشد:
شبکه آبیاری و زهکشی دشت گرمسار با مساحت ناخالص تحت پوشش 35000 هکتار، شامل مجموعه کانالهای بتنی متشکل از 120 کیلومتر کانال درجه یک و درجه دو و بیش از 240 کیلومتر کانالهای درجه 3 و درجه 4 مي‌باشد. این شبکه در سالهای دهه 1360 احداث گردیده و از اوایل دهه 70 به بهره برداری رسیده است. جریان طبیعی و بهنگام رودخانه حبله رود از طریق بند انحرافی احداث شده در بنکوه به دو کانال اصلی سمت راست و چپ هدایت می‌گردد و با توزیع توسط کانالهای اصلی درجه یک و درجه دو و شبکه کانالهای داخل مزارع سه و چهار، آب به قطعات زراعی چند هکتاری می‌رسد. با وجود آن که این شبکه آبیاری از نظر اجرای کانالهای داخل مزارع در نوع خود از معدود شبکه‌های آبیاری احداث شده در سطح کشور است لیکن به دلیل عدم وجود جریانات تنظیم شده رها شده از سد مخزنی، راندمان بهره‌برداری از این شبکه آبیاری، از مقادیر قابل حصول بسیار پایین‌تر است. علاوه بر این به دلیل عدم بهره‌برداری تنظیم شده از منابع آب سطحی، در بخش قابل توجهی از دشت گرمسار بهره‌برداری از آب زیر زمینی به صورت بی‌رویه ادامه یافته و باعث تخریب آبخوان و کیفیت آب زیرزمینی شده است.
بخش دوم مجموعه پیشنهادی برای توسعه منابع آب و خاک دشت گرمسار طرح جدا سازی آب شیرین حبله رود می‌باشد. این طرح از اجزای زیر تشکیل شده است:
الف- سد انحرافی بر روی شاخه اصلی حبله رود و در پایین تراز نقطه تلاقی آن با رودخانه دلی چای
ب- کانال انتقال آب به ظرفیت 15 متر مکعب بر ثانیه به طول 36 کیلومتر.
- بخش سوم مجموعه طرح‌های پیشنهادی، احداث سد مخزنی برای تنظیم جریان حبله رود است. مطالعات شناسایی انجام شده توسط کارشناسان فائو منجر به پیشنهاد احداث سد مخزنی بر روی رودخانه نمرود یعنی شاخه‌ای که بیش از 50 درصد جریان حبله رود را تشکیل می‌دهد، گردید. مطالعات مرحله اول احداث سد مخزنی نمرود در اوایل دهه 1370 آغاز شد و در سال 1376 خاتمه یافت.
بر اساس مطالعات اولیه دو ساختگاه اصلی برای سد نمرود در نظر گرفته شد. در ساختگاه پایین گزینه سد دو قوسی بتنی، قوسی وزنی، بتن غلطکی و سد خاکی مورد بررسی قرار گرفت و با توجه به عدم دستیابی به نتایج مطالعات ژئوتکنیک تا قبل از ارسال مجموعه گزارشات مطالعات مرحله اول (سال 1372) گزینه سد بتنی دو قوسی در ساختگاه پایین به عنوان گزینه برتر انتخاب گردید. در ادامه مطالعات با توجه به اهمیت و ضرورت عملیات ژئوتکنیک و انجام آزمایشات برجا و آزمایشگاهی، این عملیات از سال 1374 آغاز گردید و تا مرداد 1376 ادامه یافت و مشخص شد که مقاومت توده سنگ در جناحین سد بسیار ضعیفتر از مفروضات مطالعات مرحله اول بوده است و به این ترتیب سد بتنی دو قوسی با توجه به ضعف تکیه گاهها پرهزینه خواهد بود، لذا در ادامه مطالعات سد خاکی با هسته رسی در ساختگاه بالا مورد بررسی دقیقتر قرار گرفت و این گزینه به عنوان گزینه منتخب معرفی شد.

محل و موقعیت طرح
رودخانه نمرود دارای دو شاخه اصلی به نامهای گورسفید و فیروزکوه و تعدادی شاخه های فرعی می باشد که شاخه‌های اصلی آن در شمال روستای وشتان به یکدیگر می‌پیوندند و رود واحدی (نمرود) را تشکیل می‌دهند که در جهت شمال غربی –جنوب شرقی جریان پیدا می‌کند و رود واحدی (نمرود) را تشکیل می‌دهند که در جهت شمال غربی – جنوب شرقی جریان پیدا می‌کند و پس از پیوستن رود فیروزکوه به آن (با نام حبله رود) به سوی پهنه دشت گرمسار روان شده و اراضی آن را مشروب می‌کند.
شهر فیروزکوه که در فاصله 18 کیلومتری گستره طرح واقع شده، بزرگترین و نزدیکترین شهر به محل سد نمرود می‌باشد و روستای سله بن و سلمان در محدوده مورد مطالعه قرار دارد. محل سد در حدود 2 کیلومتری پایین دست روستای سله بن قرار دارد.

ویژگیهای زمین شناسی طرح
گستره طرح در بخشی از ایالت زمین ساختی البرز مرکزی قرار دارد. البرز مرکزی بین دو گسل اصلی آبیک – فیروزکوه، شاهرود که بنام گسل مشاء – فشم نیز مشهور است و گسل البرز شمالی قرار دارد. گسل اصلی مشاء- فشم از حدود 5 الی 6 کیلومتری پایین دست ساختگاه سد می‌گذرد . بیشترین واحدهای سنگی در حوزه آبریز مربوط به سازند دلیچای (مارن- آهک مارنی) سازند لار (آهک خاکستری روشن نازک لایه تا توده‌های همراه با ندولهای چرتی تیره رنگ) سنگهای آهکی کرتاسه، آهکهای اوربیتون‌دار سازند تیزکوه به واحد قرمز رنگ کنگلومرا و ماسه سنگ و مارنهای سازند فجن و شیل و مارنهای توفی و توفهای آهکی سازند کرج و سنگهای ولکانیکی و نهشته‌های عهد حاضر می‌باشند. بیشترین رخنمون سنگی مربوط به سازند کرج و بیشترین آب رودخانه نم رود از سازند لار تامین می‌گردد.

اهداف کمی و کیفی
بررسی‌های به عمل آمده نشان می‌دهد که کل آب مورد نیاز (شرب و کشاورزی) دشت گرمسار و ایوانکی به طور متوسط 359 میلیون متر مکعب در سال بوده که از منابع زیر تامین خواهد گردید:
- آب قابل برداشت از سفره آب زیر زمینی معادل 114 میلیون متر مکعب در سال
- آب تامین شده از جریان سطحی حوزه میانی (حد فاصل سد مخزنی نمرود و سد انحرافی سیمین دشت) معادل 110.7 میلیون متر مکعب در سال)
- جریان سطحی رودخانه نم رود در محل سد نمرود معادل 133.5 میلیون متر مکعب در سال
هدف از مطالعه و اجرای سد مخزنی نمرود، تنظیم سالانه حدود 119.5 میلیون متر مکعب آب برای تأمین نیازهای کشاورزی دشتهای گرمسار و ایوانکی و آب شرب و صنعتی این شهرستان و توابع می‌باشد. حجم کل 139.1 میلیون متر مکعب به عنوان حجــــــم مناسب برای مخزن سد ‌نم‌رود در نظر گرفته شده است.

مشخصات و پارامترهای طرح

• سد مخزنی نم‌ رود

-  نوع سد: خاکی با هسته رسی
-  طول تاج: 680 متر
-  رقوم تاج سد: 2022 متر
-  حجم بدنه: 7094847 متر مکعب
-  زریقات تحکیمی و پرده آببند: 106568
-  مساحت دیوار آببند:12239 متر مربع
-  حجم حفاری:1620226 متر مکعب
-  ارتفاع از کف رودخانه : 82 متر
-  ارتفاع از پی: 83.5 متر
-  عرض تاج : 12 متر
-  بیشترین عرض سد در پی: 545 متر

• دریاچه سد
-  حجم کل مخزن: 139 میلیون متر مکعب
-  حجم مفید مخزن: 122 میلیون متر مکعب
-  طول دریاچه: 7 کیلومتر از مسیر رودخانه
-  سطح زير درياچه: 650 هكتار
-  مساحت حوضه آبريز: 56100 هكتار

• هواشناسی – هیدرولوژی
-  نوع اقلیم: نیمه خشک سرد
-  وسعت حوضه: 561 کیلو متر مربع
-  حداکثر آورد سالیانه در محل ساختگاه سد:312.5 میلیون متر مکعب
-  متوسط آورد سالیانه در محل ساختگاه سد:236.5 میلیون متر مکعب
-  حداقل آورد سالیانه در محل ساختگاه سد:75.7 میلیون متر مکعب
-  متوسط بارش سالیانه در ایستگاه نمرود:340 میلی متر
-  میزان تبخیر سالیانه از تشت و سطح آزاد:1666 و 1246 میلی متر
-  سرعت باد با دوره بازگشت 10 و 100 ساله : 42 و 48 نات
-  دبی حداکثر سیلابهای 50 ، 1000و 10000 ساله و  PMF: 86 ، 507 ، 797 و 1400 متر مکعب بر ثانیه

-  حجم رسوب سالیانه ورودی به مخزن سد: 292000 متر مکعب

• سر ریز
-  جانمایی: جناح راست سد
-  نوع سرریز: سرریزاوجی آزاد
-  عرض خالص سرریز: 23 متر
-  حجم حفاری سرریز: 2369000 متر مکعب
-  حجم بتن ريزي سرريز: 45198  متر مكعب
-  رقوم کف کانال هدایت آب: 2009.5 متر
-  رقوم تاج سرریز: 2014 متر
-  طول شوت سرریز: 417.8 متر
-  طول کل سرریز: 463  متر
-  شیب شوت: 16 و 21 درصد
-  سیستم استهلاک انرژی: حوضچه آرامش تیپ  II

• سیستم انحراف
-  نوع فراز بند: خاکی مصالح رودخانه ای
-  سازه خروجی: حوضچه آرامش II USBR
-  طول تونل انحراف: 760 متر
-  ظرفیت عبور جریان: 86 متر مکعب بر ثانیه
-  قطر تمام شده تونل: 3.5 متر
-  حجم کل بتن ریزی: 15203 متر مکعب
-  تراز تاج فرازبند: 1960
-  تراز تاج نشیب بند:1965

• تخلیه کننده تحتانی
-  جانمایی: از تونل انحراف بعنوان مجرای تخلیه کننده استفاده می شود
-  رقوم ورودی: 1965 متر
-  تجهیزات: آشغالگیر بتنی با چشمه های يك متری در ورودی- دریچه راس به ابعاد 4*3.5در دهانه ورودی- دریچه های 1.5*1.7 جهت کنترل میانی
-  رقوم خروجی: 1939.6 متر
-  نحوه استهلاک انرژی: حوضچه آرامش تیپ  II USBR
-  نحوه تخلیه: 50 درصد ارتفاع در 35 روز و 75 درصد ارتفاع در 20 روز

• تونل آبیاری
-  جانمایی: تونل در جناح چپ موازی تونل انحراف
-  رقوم ورودی: 1970 متر
-  تجهیزات: آشغالگیر فلزی- دریچه راس به ابعاد 3*2.5 متر- شیر پروانه ای در محل شفت قائم- اطاق شیر آلات در پایین دست
-  دبی آبگیری: حداکثر 13 متر مکعب بر ثانیه