سد ماملو

کارفرما: شركت سهامي آب منطقه‌اي تهران


طرح:
- نظارت كارگاهي عمليات اجرايي طرح سد مخزني ماملو و تأسيسات وابسته
- نظارت عاليه عمليات اجرايي طرح سد مخزني ماملو و تأسيسات وابسته

تاريخ شروع: 17/01/81
وضعيت: در دست انجام


طرح:‌ مطالعات مرحله دوم سد مخزني ماملو
تاريخ شروع: 01/02/75
وضعيت: خاتمه يافته


طرح: مطالعات مرحله اول طرح احداث سدمخزني و نيروگاه دروازه ( ماملو )
تاريخ شروع‌: 28/12/69
وضعيت: خاتمه يافته


طرح: مطالعات مرحله شناخت سد ماملو     
تاريخ شروع: 03/07/67
وضعيت: خاتمه يافته

............................................................................................................................

 

اهداف كمي و كيفي طرح
هدف از احداث سد مخزني ماملو بهره‌گيري از پتانسيل حوضه آبريز رودخانه‌هاي جاجرود، دماوند و استفاده بهنگام از سيلابهاي اين دو رودخانه جهت تأميـن آب دراز مدت دشت ورامين و تأميــن بخشـي از آب شرب تهران مي‌باشد.
- اراضي تحت آبياري : 64000 هكتار (بهبود)
- نياز سالانه كشاورزي: 640 ميليون متر مكعب در سال
- ميزان آب كشاورزي تأمين شده: 162 ميليون‌متر مكعب از آب سطحي(متوسط دراز مدت)
- ميزان آب شرب تأمين شده: 85.5  ميليون‌متر مكعب از آب سطحي(متوسط دراز مدت)

 

تاريخچه مطالعات طرح
مطالعات اوليه  (شناخت ) طرح سد مخزني ماملو در سال 1352 توسط سازمان فائو (F.A.O) شروع شده و ادامه مطالعات به شركت مهندسين مشاور مهاب واگذار گرديد. شركت مهندسين مشاور لار مطالعات مرحله اول را در سال 1368 و مطالعات مرحله دوم را در سال 1372 شروع نموده و نهايتاً عمليات اجرائي شامل سيستم انحراف آب، تونل دسترسي به مغار شيرآلات، تونلهاي آبياري و شفت آبگير و تخليه كننده تحتاني در سال 1380 به اتمام رسيد. همچنين عمليات اجرائي بدنه اصلي سد توسط شركت ساختماني سابير در سال 1381 آغاز گرديده است.

 

موقعيت جغرافيايی طرح
محل احداث سد مخزني ماملو بر روي رودخانه جاجرود در پائين‌دست سد لتيان و در حدود 2.5 كيلومتـري محل الحاق رودخانـه‌ دمـاونـد به رودخانه‌ جاجـرود در محلي بنام دروازه با طول و عرض‌جغرافيـايي  ً18 - َ47- °51  و  ً59 - َ34 - °35 به فاصله حدود 45 كيلومتري جنوب شرقي تهران مي‌باشد.

 

سيماي کلی طرح
دشت حاصلخيز ورامين با وسعت 1250 كيلومتر مربع به سبب نزديكي به تهران جايگاه ويژه‌اي را در بخش كشاورزي منطقه دارا بوده و رودخانه جاجرود منبع اصلي تأمين كننده آب مورد نياز دشت مي‌باشد. در سال 1346 سد مخزني لتيان به منظور تأمين بخشي از نياز شرب شهر تهران و نيز آب مورد نياز كشاورزي دشت ورامين احداث گرديد ولي با افزايش جمعيت كلان شهر تهران به ناچار همه ساله سهميه و حق آب دشت ورامين از مخزن سد لتيان كاسته شده و به سهميه تهران اضافه مي‌گردد. به طوري كه در حال حاضر تنها زماني كه سطح آب مخزن از تراز احتياطي (تراز در نظر گرفته شده جهت تأمين مصارف شرب شهر تهران) بالاتر رود آب براي كشاورزي رها مي‌شود. در نتيجه سد مخزني ماملو با هدف جمع‌آوري سيلابهاي حوزه مياني و سرريز سد لتيان و همچنين آورد رودخانه دماوند به منظور تأمين آب مطمئن براي كشاورزي دشت ورامين در دست احداث مي‌باشد.

 

خلاصه‌اي از اطلاعات هواشناسي منطقه
-  نوع اقليم منطقه: خشك
-  حداكثر و حداقل مطلق دما:  43.5 و 30- درجه سانتي‌گراد
-  متوسط ميزان بارندگي ساليانه:
298 ميليمتر با دوره برگشت 10
321 ميليمتر با دوره برگشت 25 ساليه
336 ميليمتر با دوره برگشت 50 ساليه
349 ميليمتر با دوره برگشت 100 ساليه
-  تبخير ساليانه از سطح آزاد آب: 2014 ميليمتر

 

خلاصه‌اي از اطلاعات هيدرولوژي منطقه
-  مساحت حوزه آبريز:1750 كيلومتر مربع
-  شيب متوسط حوزه آبريز: 27.85 درصد
-  متوسط آورد ساليانه رودخانه: 9 متر مكعب بر ثانيه
-  رسوب سالانه: 1234 هزار تن
-  حداكثر سيل لحظه‌اي:
560 متر مكعب با دوره برگشت 20 ساله
1000 متر مكعب با دوره برگشت 100 ساله
1750 متر مكعب با دوره برگشت 1000 ساله 
2500 متر مكعب با دوره برگشت 10000 ساله

 

ويژگيهاي زمين‌شناسي و ژئوتكنيكي ساختگاه طرح
قديمي‌ترين سازند موجود در محدوده سد ماملو آهكهاي سازند لار و آهكهاي كرتاسه هستند كه توسط گسل تراستي ماملو بر روي توفهاي سازند كرج (ائوسن) رانده شده است. تكيه گاه سد بر روي كنگلومراي نئوژن كه در واقع واحد فوقاني سازند قرمز بالائي است قرار مي‌گيرد. كنگلومراي ياد شده ماسيو (Massive)، مستحكم و هتروژن بوده و از نظر آبگذري تقريباً غير قابل نفوذ و بسيار مناسب براي احداث سد مي‌باشد. البته وجود مه درزه‌ها و سطوح لايه‌بندي باعث عبور جريان آب از بازشدگي و سطوح انفصال مي‌گردد كه با اجراي پرده آب‌بند (تزريق دوغاب سيمان در داخل سطوح انفصال) اين مشكل نيز مرتفع شد.
ضخامت آبرفت بستر رودخانه در محل محور سد 13 تا 23 متر است كه با اجراي ديوار آب‌بند (اجراي بتن پلاستيك به ضخامت يك متر) كه به عمق 3 متر داخل سنگ بستر ادامه پيدا کرده و در زير آن نيز پرده آب‌بند  اجرا شد، بستر رودخانه در محل محور سد جهت اجراي هسته رسي مهيا ‌گرديد.
آبرفتهاي بستر رودخانه از نظر تراكم با توجه به آزمايش ضربه و نفوذ استاندارد مصالحي با تراكم نسبتاً بالا هستند و مي‌توانند به عنوان پي سد مورد استفاده قرار گيرند.
آبرفتهاي مذكور از نظـر نفوذپذيـري در رده بالا (^3-10 تا ^2-10) قرار مي‌گيرند. بازدهي مغزه‌ها (Core Recovery) در جناح راست سد 51 تا 97 درصد در سنگ كف بستر رودخانه 83 تا 98 درصد و در تكيه‌گاه چپ سد 74 تا 98 درصد مي‌باشد . شاخص كيفي سنگ (R.Q.D) در جناح چپ 10 تا 75 درصد (بسيار ضعيف تا متوسط) در سنگ كف بستر رودخانه 54 تا 90 درصد (متوسط تا خوب) و در جناح راست 95 تا 75 درصد (متوسط تا عالي)مي‌باشد. نفوذپذيري سنگ كنگلومرا در جناح راست، جناح چپ و سنگ كف بستر به طور متوسط كمتر از يك واحد لوژن يعني بسيار كم و در حد غير قابل تزريق مي‌باشد.
دانسيته خشك كنگلومراي تكيه گاههاي سد 2.47 و دانسيته اشباع آن 2.55 گرم بر سانتيمتر مكعب، تخلخل آن 7.1 و جذب آب آن 2.95 درصد، مقاومت فشاري خشك 14.47 مگاپاسكال، مدول الاستيسيته خشك 3.4 گيگا پاسكال و ضريب پوآسن آن 0.1 مي‌باشد. مقاومت ويژه الكتريكي در نهشته‌هاي آبرفتي سطحي 60 تا 150 در نهشته‌هاي رودخانه‌اي Qal 140 تا 200، در نهشته‌هاي آبرفتي قديم 100 تا 140 و در سنگ كف 50 تا 90 اهم بر متر است.
مقدار R.M.R براي جناح راست 63 تا 67 است كه سنگي با كيفيت خوب را توصيف مي‌نمايد و براي جناح چپ 56 تا 54 مي‌باشد كه سنگي با كيفيت متوسط تا خوب را توصيف مي‌نمايد. مقدار زاويه اصطكاك داخلي در سنگ جناح راست 35 تا 38 و براي جناح چپ30 تا 33  درجه، چسبندگي توده سنگ در جناح راست 320 تا 450 و جناح چپ 100 تا 320 كيلو پاسكال مي‌باشد. متوسط ايستايي تونل در جناح راست يك هفته براي 3 متر قطر و در جناح چپ 6 ماه براي 4 متر قطر است.

 

اجزاي طرح و مشخصات فني

• بدنه سد
-  نوع سد: خاكي با هسته رسي                                                                  
-  ارتفاع سد از بستر رودخانه: 86 متر
-  حجم بدنه سد: 7.17 ميليون متر مكعب                                                              
-  تراز تاج: 1308 متر از سطح دريا
-  حجم خاكبرداري آبرفت و سنگ‌بستر:850  هزار متر مكعب                                                                   
-  ارتفاع سد از پي: 89 متر
-  طول تاج: 807 متر

• سيستم انحراف و تخليه کننده تحتانی
-  طول تونل انحراف: 379.15 متر                                                          
-  ظرفيت تخليه تونل انحراف آب: 560 متر مكعب در ثانيه
-  قطر حفاري تونل انحراف آب: 8.80 متر                                                               
-  تراز ورودي تونل: 1226.24 متر
-  قطر داخلي تونل انحراف آب: 7.40 متر                                                               
-  تراز خروجي تونل: 1222.40 متر
-  شيب طولي تونل: حدود يك درصد                                                 
-  ظرفيت تخليه كننده تحتاني: 100 متر مكعب در ثانيه

• سرريز
-  نوع سرريز: اوجي دريچه‌دار و پرتاب کننده جامی
-  ظرفيت سرريز: 2344 متر مكعب در ثانيه
-  حجم حفاری سرريز:‌ 406 هزار مترمکعب
-  حجم بتن ريزی سرريز: 53 هزار مترمکعب

• سيستم آبياری
- حداکثر ظرفيت سيستم آبياری: 40 مترمکعب در ثانيه

 

• تونل آبگير  I
- طول تونل آبگير I: 36.50 متر
-  قطر حفاري تونل آبگير I:‌ 4 متر
-  قطر داخلي تونل آبگير I:‌ 3 متر
-  تراز ورودی تونل آبگير I:‌ 1250.00 متر از سطح دريا
-  شيب تونل آبگير I:‌ صفر درصد
-  عمر مفيد:‌ 50 سال اول بهره برداری

• تونل آبگير  II
-  طول تونل آبگير II: 28 متر
-  قطر حفاري تونل آبگير II: 4 متر
-  قطر داخلي تونل آبگير II:‌ 3 متر
-  تراز ورودی تونل آبگير 00.II: 1265 متر از سطح دريا
-  شيب تونل آبگير II: صفر درصد

-  عمر مفيد: ‌50 سال دوم بهره برداری

 

• شفت آبياری
-  ارتفاع کل شفت آبياری: 63.30 متر
-  قطر حفاري شفت آبياری: 6 متر
-  ضخامت پوشش بتنی شفت:‌ 0.5 متر
-  تراز فوقانی شفت آبياری: 1309.50 متر از سطح دريا

• تونل آبياری
-  طول تونل آبياری: 167.9 متر
-  قطر حفاري تونل آبياری:‌ 4 متر
-  قطر داخلي تونل آبياری:‌ 3 متر
-  تراز ورودی تونل آبياری: 1245.68 متر از سطح دريا

-  تراز خروجی تونل آبياری:‌ 1224.00 متر از سطح دريا

 

• تونل دسترسی
-  طول تونل دسترسي: 153 متر
-  قطر حفاري تونل دسترسي:‌ 7.2 متر بصورت نيم‌دايره با 1.4 متر نعل اسبي
-  ضخامت پوشش بتنی تونل دسترسي:‌ 0.4 متر

گالري اتصال به مغار شيرآلات
-  طول گالري اتصال:‌ 15.75 متر
-  قطر حفاري گالري اتصال:‌ 9.2 متر بصورت سه قوسی با 1.4 متر نعل اسبي
-  ضخامت پوشش بتنی گالري اتصال:‌ کف و ديواره ها 0.4 متر ، سقف متغير از 0.4 تا 0.6 متر

 

• گالري اتصال به مغار شيرآلات
-  طول گالري اتصال:‌ 15.75 متر
-  قطر حفاري گالري اتصال:‌ 9.2 متر بصورت سه قوسی با 1.4 متر نعل اسبي
-  ضخامت پوشش بتنی گالري اتصال:‌ کف و ديواره ها 0.4 متر ، سقف متغير از 0.4 تا 0.6 متر

• مخزن سد
-  كل حجم مخزن: 250 ميليون متر مكعب
-  حجم مفيد مخزن: 202 ميليون متر مكعب
-  حجم آب تأمين شده جهت مصارف كشاورزي: 194 ميليون متر مكعب
-  حجم آب تأمين شده جهت مصارف شرب: 50 ميليون متر مكعب
-  حجم آب تأمين شده جهت مصارف صنعت: 10 ميليون متر مكعب
-  وسعت اراضي تحت پوشش: 64000 هكتار(بهبود)

 

وضعيت پيشرفت عمليات اجرايي در جبهه‌هاي مختلف كاري

 

• بدنه سد

عمليات اجرايي خاکريزی بدنه سد ماملو در آذر ماه سال 1388 به پايان رسيده و عمليات پياده سازی جزئيات تاج سد در حال انجام می باشد.

• سرريز

عمليات بتن ريزی شوت و اوجی سرريز سد ماملو به اتمام رسيده و از جمله جبهه های کاری باقيمانده در اين بخش می توان به بتن ريزی محل تاور کرين و کانال پاياب سرريز اشاره نمود.

• سيستم آبياری

مجموعه عملياتهای مرتبط با سيستم آبياری سد مخزنی ماملو دارای پيشرفت تقريباً 92درصدی بوده و از جمله عمليات باقيمانده در اين جبهه کاری می توان به تکميل سوله شير آلات و امور هيدرومکانيکال اشاره نمود.

• تونل انحراف تخليه کننده تحتانی

در حال حاضر عمليات اجرايي هيدرومکانيکال تونل تخليه کننده تحتانی به عنوان مسير بحرانی پروژه در اولويت قرار گرفته و بتن ريزی اتاق دريچه ها و حوضچه آرامش مربوطه در حال اجرا می باشد.

• کمپ کارفرما و جاده‌های دسترسی

اجرای ساختمانهای کمپ مسکونی و اداری کمپ کارفرما به اتمام رسيده و فعاليتهای محوطه سازی کمپ، ساخت جاده های دسترسی به کمپ، تاج سد و تأسيسات پايين دست در حال اجرا می باشند.