ارزيابي اثرات محيط زيستي (رودخانه ارس)
طرح: مطالعات ارزيابي اثرات محيط زيستي طرح توسعه بهره برداري از رودخانه ارس در محدوده استان آذربايجان شرقي (دشتهاي گلفرج)
كارفرما: شركت آب منطقهاي استان آذربايجان شرقي
تاريخ شروع: 29/04/83
وضعيت: خاتمه يافته
..................................................................................................................
اهداف
• استفاده از حقابه جمهوری اسلامی ایران از رودخانه ارس و حداکثر استفاده از پتانسیل آبی رودخانههای مرزی کشور.
• تأمین آب کشاورزی براي 25100 هکتاراز اراضی دشتهای گلفرج، یکانات و هرزندات و 2850 هکتار ازاراضی دشتهای داران، افشار و پرسیان.
موقعيت جغرافيايي
موقعیت جغرافیایی محدوده طرح در شهرستانهاي جلفا و مرند از توابع استان آذربايجان شرقي و بین ″4 ′28 ˚45 تا ″26 ′40 ˚45 طول شرقی و ″30 ′47 ˚38 تا ″15 ′57 ˚38 عرض شمالی واقع شده است.
تاريخچه مطالعات
مطالعات طرح عمران اراضی ارس کنار در ابتدا با هدف استفاده از حقابه متعلق به دولت جمهوری اسلامی ایران به میزان 10 مترمکعب در ثانیه (در حد فاصل سدهای ذخیره ای ارس و اصلاندوز) از سال 1368 آغاز و در ادامه با توجه به وجود اراضی مناسب در مناطق جلفا و هادیشهر، محدوده منطقه جلفا به عنوان محل برداشت حقابه از رودخانه ارس و دشتهای " گلفرج و اراضی همجوار" و " گردیان و اراضی همجوار" به عنوان اراضی مورد نظر جهت توسعه كشاورزي انتخاب ميگردند. لذا مطالعات طرح ارس کنار در قالب دو پروژه در سال های 1368 و 1372 تحت عنوان تأمین، انتقال و آبیاری تحت فشار دشت گلفرج و اراضی همجوار (با حقابه 8/4 مترمکعب در ثانیه) و تأمین، انتقال و آبیاری تحت فشار دشت گردیان و اراضی همجوار (با میزان حقابه 4/1 مترمکعب در ثانیه) مجموعاً به ميزان 2/6 مترمكعب در ثانيه واگذار ميگردد. عملیات اجرایی طرح گردیان جلفا از اواخر سال 1374 شروع و عمده عملیات اجرایی آن تا پایان سال 1379 به اتمام مي رسد و بخش عمدهای از اراضی واگذار و بهره برداری از طرح نیز از سال 1381 آغاز ميگردد.
سيماي كلي طرح
رودخانه ارس يكي از مهمترين رودخانههاي دائمي كشور و پر آب ترين رودخانه در منطقه ميباشد. با توجه به مرزي بودن اين رودخانه، بهره برداري از آن بر اساس قوانين بين المللي صورت ميگيرد. بر اساس مفاد پروتكل امضاء شده بين دولتهاي ايران و شوروي سابق حقابه كشور در حد فاصل سد ذخيرهاي ارس و سد انحرافي اصلاندوز (ميل مغان) برابر 10 متر مكعب در هر ثانيه (معادل 315 ميليون متر مكعب در سال) تعيين ميگردد. عليرغم سپري شدن مدت زمان قابل توجه از امضاء پروتكل و وجود اراضي مناسب كشاورزي در حاشيه جنوبي رودخانه ارس، فقط به ميزان ناچيز و در زمانهاي محدودي از سال از حقابه مصوب جهت توسعه كشاورزي استفاده ميشود.
به دلیل وجود اراضی مناسب کشاورزی در منطقه جلفا و هادیشهر و سایر پارامترهای اقتصادی، محدوده منطقه جلفا به عنوان محل پمپاژ و برداشت آب از رودخانه مرزی ارس و دشت های گلفرج، داران، افشار، پرسیان و یکانات به عنوان اراضی مورد نظر جهت آبیاری و توسعه كشاورزي انتخاب ميگردند.
به دلیل تداخل بخش وسیعی از طرح با مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست چون منطقه حفاظت شده مراکان و پناهگاه حیات وحش کیامکی و اهمیت این اکوسیستم ها، منطقه از حساسیت محیط زیستی ویژه ای برخوردار ميباشد.
مشخصات فني- عمومي طرح
در مطالعات مقدماتی طرح گلفرج و اراضی همجوار مشخص گردید که برای استفاده بهینه از حقابه رودخانه ارس لازم است با اتخاذ تمهیداتی حقابه اختصاصی در فصول غیرزراعی ذخیره و سپس در فصل نیاز به مصرف برسد. بدین منظور در منطقه طرح احداث سدهاي گلفرج، گردیان، افشار و یکانات (گلفرج بالادست) بر روی مسیل های منطقه جهت ذخیره سازی جریان آب سیستم پمپاژ در فصول غیر آبیاری در نظر گرفته ميشود.
نحوه تأمين آب طرح به صورت برداشت آب از رودخانه ارس توسط ايستگاه پمپاژ گلفرج به ميزان 2/6 متر مكعب در ثانيه و دریافت 24 میلیون متر مکعب در سال از آب مازاد ايستگاه پمپاژ گردیان خواهد بود.
طرح كه شامل تأسيساتي از قبيل آبگير، ايستگاه هاي پمپاژ، خطوط انتقال پمپاژ، كانال هاي اصلي انتقال، شبكه هاي آبياري و زهكشي و همچنين سدهاي ذخيره اي مي باشد، در محدوده بين دو منطقه حفاظت شده مراكان در غرب و پناهگاه حيات وحش كيامكي در شرق قرار گرفته است. بخش هايي از تأسيسات طرح و همچنین بخشي از اراضي توسعه كشاورزي طرح در داخل مناطق فوق قرار مي گيرند که اين امر لزوم توجه ويژه به ملاحظات محيط زيستي را مطرح مينمايد.
موقعيت جغرافيايي پروژه
