پايش كيفي ميان مدت منابع آب استان اردبيل

طرح: پروژه پايش كيفي ميان مدت منابع آب استان اردبيل

كارفرما: شركت آب منطقه اي اردبيل

تاريخ شروع: 21/12/85

وضعيت: خاتمه يافته

.......................................................................................................................................................................................................................................

اهداف
هدف از انجام اين مطالعات، شناخت وضعيت كيفي منابع آب سطحي (رودخانه ها، سدها و تالاب ها) و زيرزميني (چاه ها، چشمه ها و قنوات) در ميان مدت بر اساس تحليل نتايج آناليز نمونه برداري ها با ارائه گزارش‌هاي كارشناسي توأم با تاكيد بر روند تغييرات عوامل شيميايي، بيولوژيك و ساير پارامترهاي آلاينده آب و در صورت لزوم ارائه گزارش‌هاي هشداري مي باشد.

موقعيت جغرافيايي
محدوده مطالعات استان اردبيل مي باشد كه در شمال فلات ايران بين 37 درجه و 45 دقيقه تا 39 درجه و 42 دقيقه عرض شمالي از خط استوا و 47 درجه و 30 دقيقه تا 48 درجه و 55 دقيقه طول شرقي از نصف النهار گرينويچ در شمال غرب ايران واقع شده است و با سه استان آذربايجان شرقي، گيلان و زنجان همجوار و با كشور جمهوري آذربايجان هم مرز مي‌باشد.  

تاريخچه مطالعات
اين مطالعات توسط شركت سهامي آب منطقه اي اردبيل به مهندسين مشاور لار و يكم واگذار گرديده و در تاريخ 21/12/85  آغاز و در تاريخ 21/12/1387پايان مي پذيرد. در اين راستا جلسات هماهنگي با مجري طرح تشكيل و  اهداف طرح مورد بررسي قرار مي گيرد. سپس با بازديد ميداني و بررسي هاي اوليه منابع آب، موقعيت ايستگاه‌هاي نمونه‌برداري شناسايي مي گردد. و تيم هاي نمونه برداري جهت انجام نمونه‌برداري ها تشكيل مي شود. پس از آن گزارش طراحي پروژه (Inception Report) تهيه و برنامه  نمونه‌برداري از ايستگاه‌ها و تناوب آنها تدوين مي گردد و عمليات نمونه برداري منظم از تاريخ 18/02/1386 (به غير از زمان هاي يخبندان) آغاز و پس از دريافت نتايج آزمايشات تفسيرهاي منظم و آناليز و تجزيه و تحليل نتايج نمونه ها (صحرايي و آزمايشگاهي) صورت مي گيرد و در نهايت بررسي و جمع بندي نتايج حاصله منجر به تدوين گزارش پايه، 3 گزارش فصلي و میانکار و نهايي مي گردد.

سيماي كلي
منابع آب سطحي اين طرح شامل 8 رودخانه و 33 ايستگاه مي‌باشد كه تناوب نمونه برداري از آنها براي رودخانه هاي بالخلوچاي، قره سو و ارس به صورت دو هفته يكبار و براي ساير رودخانه ها ماهانه بوده است. همچنين نمونه برداري از مخازن سدها و برخي از درياچه ها و تالاب هاي استان نيز در دستور كار بوده است. منابع آب زيرزميني نيز شامل 40 حلقه چاه، 14 مظهر چشمه، 10 دهانه قنات و 5 حلقه چاه شرب بوده اند كه تناوب نمونه برداري براي  برخي از آنها ماهانه، تعدادي 2 بار در سال و برخي 4 بار در سال بوده است.

 

معرفي مختصري از منابع آب سطحي
• رودخانه بالخلوچاي يكي از سرشاخه هاي مهم و دائمي رودخانه قره سو است كه با منشاء برفاب‌هاي كوهستاني و برخورداري از جريان دايم و عبور از شهر اردبيل به دليل نارسائي در ساختار تأسيسات و تجهيزات شهري به شدت در معرض آلودگي قرار دارد. براي پايش اين رودخانه 9 ايستگاه با تناوب نمونه‌برداري دو هفته يك بار انتخاب مي گردد.

• رودخانه قره سو مهم ترين رودخانه داخلي استان اردبيل مي‌باشد كه از دامنه هاي غربي ارتفاعات باغرو (تالش) واقع در شرق اردبيل سرچشمه مي‌گيرد. براي پايش اين رودخانه 8 ايستگاه با تناوب نمونه‌برداري دو هفته يك بار انتخاب گرديد.

• ارس از مهم ترين و پرآب ترين رودخانه‌هاي مرزي كشور است كه با بيش از 6 ميليارد متر مكعب آورد سالانه در محل اصلاندوز وارد مرز استان اردبيل با جمهوري آذربايجان مي‌شود. سرچشمه رودخانه ارس در كشور تركيه واقع شده است و حوزه های آبخيز آن در كشورهاي  ايران، تركيه، ارمنستان و جمهوري آذربايجان قرار گرفته است. براي پايش اين رودخانه 4 ايستگاه با تناوب نمونه‌برداري دو هفته يك بار انتخاب مي گردد.

• هيروچاي از رودخانه‌هاي مهم سبلان شمالي است كه طول آبراهه اصلي آن حدود 45 كيلومتر است و دره موئيل را طي نموده و پس از گذر از شرق و جنوب شهر مشگين شهر به قره سو مي ريزد. براي پايش اين رودخانه 4 ايستگاه با تناوب نمونه‌برداري ماهانه انتخاب گرديد.

• بالهارود رودخانه اي مرزي است و 55 كيلومتر از طول آن مرز مشترك ايران و جمهوري آذربايجان را تشكيل مي دهد. اين رودخانه كه از ارتفاعات مشترك مرزي سرچشمه مي‌گيرد در شرق شهر بيله سوار وارد خاك جمهوري آذربايجان مي‌شود. براي پايش اين رودخانه 3 ايستگاه با تناوب نمونه‌برداري ماهانه انتخاب مي گردد.

• رودخانه مشگين چاي نيز از جمله سرشاخه هاي رودخانه اهرچاي محسوب مي‌شود كه براي پايش اين رودخانه يك ايستگاه با تناوب نمونه‌برداري ماهانه انتخاب مي گردد.

• رودخانه گرمي چاي از بهم پيوستن رودخانه‌هاي تنگ چاي، موجره چاي و الله وردي دره سي در پايين دست شهر گرمي بوجود مي آيدكه پس از گذر از شهر گرمي به بالهارود مي‌ريزد. براي پايش اين رودخانه دو ايستگاه با تناوب نمونه‌برداري ماهانه انتخاب مي شود.

• درياچه نئور بزرگترين درياچه طبيعي آب شيرين در استان اردبيل مي‌باشد كه در فاصله 42 كيلومتري جنوب شرقي شهر اردبيل واقع شده است. براي پايش اين درياچه دو ايستگاه با تناوب نمونه‌برداري ماهانه انتخاب مي گردد.

• تالاب شورابيل نيز در شهر اردبيل واقع گرديده و براي پايش اين تالاب سه ايستگاه با تناوب نمونه‌برداري ماهانه انتخاب مي شود.
• سدهاي سبلان و سقزچي بر روي رودخانه قره سو و سد يامچي بر رودخانه بالخلوچاي نيز هر كدام با يك ايستگاه و تناوب نمونه برداري دو هفته يكبار نمونه برداري مي شوند.

 

معرفي مختصري از منابع آب زير زميني
منابع آب زيرزميني چاه‌هاي منتخب دشت اردبيل، قنات‌ها، چشمه‌ها و چاه‌هاي آب شرب اردبيل مي باشند كه نمونه‌برداري تعدادي از آنها به صورت ماهانه و در بقيه به صورت 2 نوبت در سال صورت مي گيرد. ضمن آنکه تناوب نمونه‌برداري از تعدادي چشمه‌هاي شبکه پايش از 2 به 4 نوبت افزايش مي يابد.

تجزيه و تحليل نتايج
جمع بندي كلي نشان مي‌دهد كه بسياري از رودخانه‌ها به دليل دريافت فاضلاب‌هاي شهري و روستايي، پساب‌هاي زراعي و صنعتي و ... در حال آلوده شدن بوده و اين تأثير در بازه‌هاي عبوري از شهرها از شدت بيشتري برخوردار است. دفع فاضلاب‌هاي شهري، صنعتي و انواع آلاينده ها به طور مستقيم به منابع آب سطحي بسيار رايج است و مي بايست از ورود فاضلاب‌هاي شهري و صنعتي و همچنين زهاب‌هاي كشاورزي به داخل آنها جلوگيري گردد. شاخص‌هاي كيفي بويژه BOD، COD، TDS و عناصر مغذي در فصل تابستان كه مصادف با فصل  كم آبي و پيك مصرف مي‌باشد از حداكثر ميزان برخوردار بوده و به همان مقدار محدوديت هاي كيفي براي مصارف مختلف در اين فصل افزايش مي‌يابد. منابع آب زيرزميني آلوده نيز عمدتاً در نواحی مرکزی، جنوب غرب، غرب و شمال غرب دشت و مناطق اطراف شهرستان اردبیل و بستر رودخانه قوری چای و حوالی روستای دولت آباد قرار دارند و نواحی شرق و جنوب شرق دشت نیز از آلودگی کمتری برخوردار بوده‌اند.